Szczepionki mRNA to typ szczepionek, które w przeciwieństwie do tradycyjnych preparatów zawierających osłabione lub zabite patogeny bądź ich białka, zawierają cząsteczkę informacyjnego (matrycowego) RNA (mRNA), która umożliwia komórkom organizmu wyprodukowanie pożądanego białka, jego zaprezentowanie komórkom układu immunologicznego i wytworzenie odporności swoistej. Najczęściej wykorzystywanym nośnikiem dla mRNA w szczepionce są nanocząstki lipidowe, które umożliwiają pokonywanie bariery błony komórkowej na drodze endocytozy. Dostarczone do cytoplazmy mRNA trafia na rybosomy, gdzie zachodzi proces translacji. Wyprodukowane w ten sposób białko zostaje zaprezentowane na powierzchni komórki dzięki białkom głównego układu zgodności tkankowej (MHC), co w rezultacie indukuje adaptacyjną odpowiedź immunologiczną organizmu, zarówno humoralną jak i komórkową. 

Pierwsze eksperymentalne prace nad szczepionkami mRNA rozpoczęto na początku lat 90-tych. Pierwsze badania kliniczne preparatów mRNA rozpoczęły się w latach dwutysięcznych, kiedy to zaczęto rozwijać możliwość ich wykorzystania w terapiach nowotworowych. Przez wiele lat głównym ograniczeniem w stosowaniu szczepionek mRNA były problemy związane z ich stabilnością oraz skutecznością dostarczania cząsteczek mRNA do komórek organizmu. Rozwój naukowo-technologiczny, a zwłaszcza opracowanie nanolipidowych nośników i zastępowanie urudyny w mRNA cząsteczką 1-metylo-pseudourydyny, pozwolił problemy te rozwiązać. Jedną z zalet szczepionek mRNA jest możliwość ich szybkiego wyprodukowania i modyfikowania. Szczepionki mRNA przeciw COVID-19 są pierwszymi preparatami tego typu, które doczekały się autoryzacji. Opierają się one o cząsteczkę mRNA, która koduje białko S (kolca) koronawirusa SARS-CoV-2.

dr Piotr Rzymski