Szczepionki mRNA to typ szczepionek, które w przeciwieństwie do tradycyjnych preparatów zawierających osłabione lub zabite patogeny bądź ich białka, zawierają cząsteczkę informacyjnego (matrycowego) RNA (mRNA). Cząsteczki mRNA są nośnikiem genetycznej instrukcji dla komórek, w jaki sposób mają one wyprodukować pożądane białko patogenu. W celu dostarczenia mRNA do komórek docelowych, cząsteczki umieszczane są w specjalnie zaprojektowanych nanolipidowych otoczkach. Dzięki nim, możliwe jest pokonanie bariery błony i dostarczenie mRNA do wnętrza komórki, do cytoplazmy, na struktury zwane rybosomami. Zachodzi na nich proces zwany translacją, podczas którego – zgodnie z regułami kodu genetycznego – informacja zapisana w postaci sekwencji mRNA przepisywana jest na sekwencję aminokwasów białka. Po wyprodukowaniu, białko obrabiane jest we wnętrzu komórki, a następnie prezentowane na jej powierzchni komórkom układu immunologicznego, co ostatecznie inicjuje procesy budowania odporności nabytej przeciw określonemu patogenowi.

Pierwsze prace nad szczepionkami mRNA rozpoczęto w latach 90-tych. Wówczas to, w paryskim Instytucie Pasteura podano myszom eksperymentalną szczepionkę mRNA przeciw grypie. Przez wiele lat głównym ograniczeniem w stosowaniu szczepionek mRNA były problemy związane z ich stabilnością oraz skutecznością dostarczania cząsteczek mRNA do komórek organizmu. Rozwój naukowo-technologiczny ostatnich lat pozwolił jednak w dużej mierze problemy te rozwiązać. Szczepionki mRNA przeciw COVID-19 są pierwszymi preparatami tego typu, które doczekały się autoryzacji. Opierają się one o cząsteczkę mRNA, która koduje białko S (kolca) koronawirusa SARS-CoV-2.

dr Piotr Rzymski